U herkent een speekselsteen vaak aan een pijnlijke zwelling onder de kaak, in de mondbodem of voor het oor. De klachten ontstaan of worden meestal erger vlak voor of tijdens het eten. Uw speekselklieren maken dan extra speeksel aan, maar door de steen kan dit niet goed worden afgevoerd. Na de maaltijd kunnen de pijn en zwelling weer afnemen. Niet iedere speekselsteen veroorzaakt echter duidelijke klachten.
Wat is een speekselsteen?
Een speekselsteen is een hard, kalkachtig steentje in een speekselklier of in de afvoergang daarvan. De medische naam hiervoor is sialolithiasis. Wanneer de steen de afvoergang geheel of gedeeltelijk blokkeert, kan het speeksel niet goed naar de mond stromen. Hierdoor hoopt het speeksel zich achter de verstopping op en kan de speekselklier pijnlijk en dik worden.
Een speekselsteen is een van de mogelijke speekselklieraandoeningen. Ook een ontsteking, slijmcyste of andere afwijking kan een zwelling van een speekselklier veroorzaken. Daarom kan alleen een arts of kaakchirurg vaststellen wat er precies aan de hand is.
Aan welke klachten herkent u een speekselsteen?
De klachten zijn afhankelijk van de plaats en de grootte van de steen en van de mate waarin de afvoergang wordt afgesloten. Mogelijke symptomen van een speekselsteen zijn:
- een zwelling onder de kaak, in de mondbodem of vlak voor het oor;
- pijn of een drukkend gevoel op de plaats van de speekselklier;
- klachten die vlak voor of tijdens het eten ontstaan of erger worden;
- een zwelling die na de maaltijd langzaam weer afneemt;
- klachten die steeds op dezelfde plaats terugkomen;
- een hard steentje of hard plekje dat soms onder de tong voelbaar is;
- een onaangename of vieze smaak wanneer de speekselklier ontstoken raakt.
Een kleine speekselsteen hoeft niet altijd klachten te veroorzaken. Soms wordt een steen toevallig ontdekt tijdens een röntgenonderzoek dat om een andere reden wordt uitgevoerd.
Waarom ontstaan de klachten vooral tijdens het eten?
Uw speekselklieren maken de hele dag speeksel aan, maar vlak voor en tijdens het eten neemt de speekselproductie toe. Wanneer een speekselsteen de afvoergang blokkeert, kan dit extra speeksel niet goed wegstromen. De druk in de speekselklier loopt daardoor op. Dit veroorzaakt de kenmerkende pijn en zwelling tijdens een maaltijd.
Wanneer de speekselproductie na het eten weer afneemt, kunnen de druk en zwelling verminderen. Het terugkerende patroon van pijn en zwelling rond de maaltijden is daarom een belangrijk signaal dat er mogelijk sprake is van een speekselsteen.
Waar kan een speekselsteen zitten?
Een mens heeft drie paar grote speekselklieren. Een speekselsteen kan in verschillende klieren of afvoergangen ontstaan:
- Onder de kaak: speekselstenen komen vaak voor in de onderkaakspeekselklier of de afvoergang daarvan.
- In de mondbodem: een steen dicht bij de uitgang van de afvoergang kan soms als een hard plekje onder de tong voelbaar zijn.
- Voor het oor: een speekselsteen kan ook voorkomen in de oorspeekselklier of de afvoergang aan de binnenzijde van de wang.
De plaats van de zwelling kan een aanwijzing geven, maar is niet voldoende om zelf de diagnose te stellen. Een zwelling onder de kaak of bij het oor kan namelijk ook een andere oorzaak hebben.
Wanneer kan de speekselklier ontstoken zijn?
Door een langdurige of volledige verstopping kan een speekselklier ontstoken raken. De klachten verdwijnen dan vaak niet meer na de maaltijd. Neem dezelfde dag contact op met uw huisarts of huisartsenpost als u een of meer van de volgende klachten heeft:
- de pijn en zwelling blijven aanwezig of nemen snel toe;
- de huid boven de zwelling wordt rood, donker of warm;
- u krijgt koorts van 38 graden of hoger;
- u voelt zich ziek of duidelijk minder fit;
- u krijgt een vieze smaak in de mond;
- er komt vocht of pus uit de afvoergang van de speekselklier.
Zoek direct medische hulp bij een snel toenemende zwelling of wanneer u moeite krijgt met slikken of ademhalen.
Hoe wordt een speekselsteen onderzocht?
De arts of kaakchirurg vraagt wanneer de klachten optreden en onderzoekt de mond, kaak en speekselklieren. Soms kan een steen in de mond worden gezien of gevoeld. Wanneer aanvullend onderzoek nodig is, kan de kaakchirurg gebruikmaken van een röntgenonderzoek of scan. Hiermee kan de plaats van de steen of een andere oorzaak van de klachten worden onderzocht.
Wanneer er sprake is van een ontsteking, onderzoekt de kaakchirurg ook waardoor deze wordt veroorzaakt. De verdere behandeling hangt af van de plaats en grootte van de steen, de ernst van de verstopping en de aanwezigheid van een ontsteking.
Wat kunt u doen als u een speekselsteen vermoedt?
Heeft u regelmatig pijn of een zwelling rond de maaltijden? Maak dan een afspraak met uw huisarts of tandarts. Probeer een zichtbaar of voelbaar steentje niet zelf met een scherp voorwerp te verwijderen. Hierdoor kunt u de afvoergang beschadigen of een ontsteking veroorzaken.
Een kleine steen kan soms vanzelf uit de afvoergang komen. Blijven de klachten bestaan, keren ze regelmatig terug of wordt de zwelling steeds groter? Laat de speekselklier dan onderzoeken.
Wanneer wordt u naar de kaakchirurg verwezen?
Uw huisarts of tandarts kan u naar een kaakchirurg verwijzen wanneer er mogelijk sprake is van een speekselsteen, een terugkerende ontsteking of een andere speekselklieraandoening. Lees vooraf ook waar u aan moet denken wanneer u naar de kaakchirurg gaat.
Heeft u al een geldige verwijsbrief en bent u nog niet eerder bij MKA groep behandeld? Dan kunt u online een eerste afspraak plannen. De kaakchirurg beoordeelt welk onderzoek en welke behandeling in uw situatie passend zijn.
Veelgestelde vragen over speekselstenen
Is een speekselsteen altijd zichtbaar of voelbaar?
Nee. Alleen een steen die dicht bij de opening van een afvoergang ligt, kan soms in de mond worden gezien of gevoeld. Een dieper gelegen speekselsteen is meestal niet zelf waarneembaar. Aanvullend onderzoek kan dan nodig zijn.
Kan een speekselsteen klachten geven zonder pijn?
Ja. Een kleine steen of een steen die de afvoergang niet volledig afsluit, kan weinig of geen pijn veroorzaken. Soms is alleen sprake van een lichte of terugkerende zwelling. Een speekselsteen kan ook toevallig op een röntgenfoto worden ontdekt.
Kan een speekselsteen vanzelf verdwijnen?
Een kleine speekselsteen kan soms vanzelf via de afvoergang in de mond terechtkomen. Dit gebeurt echter niet altijd. Laat aanhoudende of terugkerende klachten daarom beoordelen door uw huisarts, tandarts of kaakchirurg.
Kan een speekselsteen een ontsteking veroorzaken?
Ja. Door de verstopping kan speeksel zich in de klier ophopen. Hierdoor kan een ontsteking ontstaan. Aanhoudende pijn en zwelling, koorts, roodheid, warmte of een vieze smaak kunnen hierop wijzen.
Is een zwelling onder de kaak altijd een speekselsteen?
Nee. Een zwelling onder de kaak kan verschillende oorzaken hebben, waaronder een ontsteking of een andere afwijking van de speekselklier. Laat een aanhoudende, groeiende of stevig aanvoelende zwelling altijd door een arts beoordelen.
Bij welke arts moet u zijn met een mogelijke speekselsteen?
U kunt de klachten eerst bespreken met uw huisarts of tandarts. Wanneer onderzoek of behandeling door een specialist nodig is, kan deze u doorverwijzen naar een kaakchirurg.